ঝাৰখণ্ডত টিঘিলঘিলনি আৰু কিছু অনুধাৱন৷

বিকাশ আৰু প্ৰকৃতি৷ 

ৰজা আৰু প্ৰজা

বৰ্ণ হিন্দু  আৰু জনজাতি৷

ঘনিভূত ৰ্ধূবিকৰণৰ  পৃথিবীত কেইদিনমান ঝাৰখণ্ডৰ কিছুমান ভিতৰুৱা গাও ঘুৰি চিৰন্তৰ দৈত্বতাৰ মাজতো বহুতৰে  সন্তুলিত সহবাসৰ সম্ভাবনা আছে দেখা যেন ভাৱ হল ৷ 

মোৰ ব্যক্তিগত চচিয়েল মেদিয়াত বেফিকৰ যাযাবৰী জীৱন এটাৰ আভাস বহুতে পায কিন্তু কথাটোত অলপ ওলোটা ৷ মোৰ ভাগৰ অগনন ভ্ৰমণবোৰৰ বেছিভাগেই  পেছাগত দায়বদ্ধতা  (professional commitment )  পঢ়া , পঢ়ুৱা , বা আৰু কিছু classified পেচাগত কাম  ভ্ৰমণ সমূহৰ মাজতে অকমান ইতিহাস বা প্ৰকৃতি থাকে যদিও জীৱন আৰু সময় এটা বাকছৰ পৰা আন এটা বাকছ লৈ ঘুৰি ফুৰা যেন লাগে বহু সময়ত ৷এই বাকছৰ পৰা বাহিৰ হবলৈয়ে পূজাৰ সময়ত  ঝাড়খণ্ডৰ কিছূ ভিতৰুৱা থাইলৈ বুলি সপৰিবাৰে ওলাইছিলো৷

 ৰাঁচীৰ পৰা নাতিদূৰত দূৰত  পাত্ৰাতুত থাকি (অইন এটা পোস্টত কৈছোৱেই ) নৱমীৰ দিনা লগত হলো জৰিয়াগঢ় নামৰ এখন গাওত আন কিছুমান অসমীয়া পৰিভ্ৰমী৷  আমাৰ স্কুলৰ পৰাই পৰা লগৰ নজৰুল - সমাজ আৰু শিক্ষাৰ পৃথিবীত কাম কৰি আহিছে , যোৱা দুটা দশকৰ পৰা ভাৰতৰ ভিন্ন থাইত থাকি  , কেইদিন মানৰ পৰা ৰাঁচীৰ কাষৰ ইটকি গাওৰ ওখন নামী ব্যক্তিগত বিশ্ববিদ্যলয়ত কাম কৰি আছে ৷  তাৰ জৰিয়তে লগ পালো  কিছু প্ৰতিশ্ৰুতি সম্পন্ন দেকা আৰু আদহীয়া মানুহ ৷পৰা দুঘন্টা মান গাঢ়ী ছলাই জাৰিয়াগৰহৰ পূৰণী ৰজাঘৰত নিনিশ বছৰৰ আদিক সময়ৰ পৰা চলি অহা পাৰিবাৰিক  দু্ৰ্গা পুজাত থাকি  স্থানিয পৰিস্থিতি আনুধাবন কৰাৰ সৰু সূবিধা এটা পালো ৷

তিনিশ বছৰ পুৰনী ৰাজভবন তো জহি খহি জাব ধৰিছিল যদিও নব প্ৰজন্মই  লৰা জনে  (বন্ধুৰ শিক্ষক সহকৰ্মী ডেকা শিক্ষক )তাক মেৰামতি কৰি নতুন কৰিবলৈ যো যা চলাইছে ৷ বাপেক ৰাজ্যৰ এক ধৰণে ৰজা- মানে সেই সাতশখন গাওৰ মুৰব্বি৷ কথাপাতোতে বহু বছৰ পূৰণী ৰজাঘৰৰ নাগবংসী কিছু কথাও জানলে ৷  অতি সাধাৰণ ভাবেই থাকে,  তাত ঘুৰি ফুৰা ভিন্ন জাতীৰ গাওবাসীৰ লগত আছৰনত সকলোৰে লগত অতি সহজ যৈন দেখা গল ৷ শুনা মতে তেও  ডেকা বয়সৰ সমাজিক স্থনীয় আস্টিত্বৰ বিষয়ত মধ্যম পন্থাৰে এখন inclusive গাওৰ গঠনত ভাগ লৈ আহিছে৷ তেওৰ আদহীয়া ককায়েকে মোক শ্ৰী অৰোবিন্দৰ দৰ্শন আৰু ভাৰতৰ বৰ্তমান পৰিস্থিত তেনে আদৰ্শ কিমান জৰুৰী তাকো কলে (মন কৰিব আমি ঝাৰখণ্ডৰ ভিতৰুৱা গাওত নাতি পুতিৰ লগত সাংসাৰিক জীৱন কতোৱা এজন অষ্টাদশী মানুহৰ লগত কথা পাতিছিলো )  

তাৰ মানে বাহিৰৰ মানুহৰ বাবে লগা binary বোৰৰ মাজতো সৌহাদ্যপুৰ্ণ সহবস্থান এতিয়াও সম্ভৱ?

 

অ – এই নবমিৰ দিনা গাওৰ ঘৰত বনোৱা পঠাৰ সোৱদত  ভাৰতৰ অভ্যন্তৰিন প্ৰাচ্য আৰু পাশ্যাত্যৰ মিলনো দেখা পালো ৷ এই কেইদিন উত্তৰ ভাৰতত আমিস খোৱাৰ কথাতো যঠেস্ত আসহজ ৷ আনহাতে বঙ্গ আৰু অসমত (আমি ডাঙৰ হোৱা দুখনৰ কথা কৈছো দেই – চিকেন চাউমিন , পৰ্ক মোমো , আদি পূজাৰ পেণ্ডেলৰ অপৰিহাৰ্য অঙ্গ) ৷ এই ক্ষেত্ৰত বিহাৰ আৰু জাৰখন্ত স্তিতি দুয়োপিনে সহবাস কৰা দেখা যায়৷

ঝাৰখণ্ড আপেক্ষিক ভাবে নতুন ৰাজ্য –( জাওবনৰ ঝাৰুৰ পৰা?) আৰু নিজক নতুনকৈ  আবিস্কাৰ কৰি আছে ৷ নিজৰ আদিবাসীৰ আস্তিত্বক বজাই ৰাখি  সময়ত লগে লগে এক খোলা মনৰ স্বভিমান ৰাখিও নিজত্ব বজাই ৰাখীব খোজাৰ কিছু উদাহৰণ দেখি ভাল লাগিল৷ 

 

খোৱা কথা ওলাইছে যেতিয়া সেই  অঞ্চলৰ পুৱাৰ জলপান ধুস্কা আৰু ঘূগনিৰ কথাও নোকোৱাকে নোৱাৰি ৷ দুঘন্টা গাঢ়ী ছলাই পাওতে ভোক বাৰুকৈয়ে লাগিছিল , গতিকে আপ্লুত হলো আৰু দূপৰীয়া গাওৰ পদ্ধতিৰে বনোৱা পথাৰ মাংসৰ সোৱাদেই বেলেগ ৷

গাওখনৰ কাশতে কাৰি নদী ৷ তালৈ গলো , প্ৰায় আধা কিলোমিটাৰ প্ৰকৃতিক আৰণ্যৰ মাজেৰে কোজ কাঢ়ি নদীখন দেখি  মন কৰিলো যে যিমান দুৰলৈ চাও সিমান দুৰলৈ আমাৰ দলতোৰ বাহিৰে এজনো মানুহ বা ঘৰ বা বিজূলীৰ তাৰ  দেখিবলৈ নাই , গছ আৰু নদী ৷ বহু দিনৰ মুৰত কিজানি এনে কথা পৰিলক্ষিত  হল ৷ (হয়তো সমস্যাতো মোৰ , অকল তেনে থাইতহে ঘুৰি ফুৰো যত চাৰিও পিনে উচ্চ আট্টালিকা , চাৰিওপিনে নিৰ্মানৰত ফ্লাই ওভাৰবোৰ আৰু ধুলি বালিৰ লগতে যানজত আৰু অনৰ্গল গাঢ়ীৰ পে পে শব্দ) 

 বন্ধুৰ লগৰ শিক্ষক দুজনমানৰ লগত শিক্ষা সমাজৰো কিছু কথা পতা হল , ব্যক্তিগত ভাবে মই শিক্ষক হিচাপে আজিৰ পঢ়া পঢ়োৱাৰ স্থৰ আৰু গভিৰতা দেখি বাৰুকৈয়ে চিনিকেল হৈ পৰিছো , কিন্তু বন্ধুৰ আৰু তেও লগৰীয়া শিক্ষক দুজনৰ optimism দেখিও  আপ্লুত হলো ৷  ভাব হৈছে শিক্ষকৰ ধাৰণাক আজিৰ সময়ে বাৰুকৈয়ে জোকাৰিব ধৰিছে ৷

 অসম/জাৰ্মানিৰ পৰা আহা  পৰা মীনাক্ষী বাইদেও আলোচনাত ভাগ লোৱাৰ বাহিৰেও মাজে মাজে বোৰ হব খোজা লৰা ছোৱালীৰ প্ৰাকৃতিৰ লগত পুনৰ জৰিত কৰা প্ৰক্ৰিয়া তোত সহায় কৰি আছিল ৷ 

তিনিদিনৰ এই যাযাবৰী যত্ৰাক যদি নিৰপেক্ষ সাৰাংস দিব লগিয়া হয় তেতিয়া হলে এইখিনি ইতিবাছক কথা মন কৰা যেন লাগিল

বিকাশৰ ধাৰণা আছে কিন্তু নিলৰ্জ ভাবে গছ গছনি কতাৰ বিৰুধ্ধৈ কিছু নিৰাপত্তাও আছে৷ 

নতুনকৈ আবিস্কাৰ কৰা জাতীয় স্বভিমান আছে -ইয়াৰ আধাৰ জনজাতীয় পৰম্পৰা  কিন্তু  জাতিগত/বাহিৰাগতৰ ধাৰণাতোকো  সেই ধাৰণাৰ লগত সহবাস কৰিব বিছৰিছে ৷

পৰ্য্যতনৰ বাবে লগা ব্যবস্থাবোৰ গঢ়ি উঠিছে , কিন্তু আনবোৰ পৰ্যটন ভুমিৰ দৰে  বজাৰ হৈ ঊঠা নাই এতিয়াও ৷ 

নিজৰ আদিবাসী ধাৰনাতোৰ লগত মানুহবোৰ , নাৰীসমুহে সৰু ডাঙৰ সকলো কাম মুৰ দাঙি কিন্তু বিদ্ৰোহী উপহাস এৰাই অগবঢ়া যেন লাগিল ৷

 

সোঁৱৰণী কুঁৱলীয়ে:ঠিকনা

২০২৬

১৯৮৩ (ছবি:১৯৮৭)

১৯৮৩ চনৰ অসম আৰ্হিৰ ঘৰটোৰ ছবিখন আমাৰ ঘৰত কেইদিনমান ভাড়াত থকা কলিকতাৰ এজন ভদ্ৰলোকে যোৱাৰ সময়ত আমাৰ হাতত গতাই গৈছিল, ১৯৮৭ মানত।

শৈশৱ তাতেই পাৰ হ'ল।ঘৰৰ সন্মুখৰ চোতালৰ পৰা দেখা পোৱা যায় মেঘালয়ৰ পাহাৰশ্ৰেণী, পিছফালৰ চোতালৰ পৰা নৰকাসুৰ পাহাৰ, দূৰৰ টিভি টাৱাৰ। পিছফালৰ চোতালখন সৰু-সুৰা এখন ক্ৰিকেট গ্ৰাউণ্ডো হৈ পৰিছিল। ফটা কাপোৰেৰে চিলাই বল বনাই খেলিছিলোঁ। বাটটোৰ নাম দেৱদাৰু পথ, কাৰণ বাটটোৰ দুয়োকাষে লাহে লাহে দেৱদাৰু গছ।

১৯৮৩ নে ৮৪ চনত প্ৰথমবাৰ গণেশগুৰীৰ পৰা আহি থাকোঁতে নাপাওঁ নাপাওঁ লাগিছিল। বহুদেৰি অহাৰ পিছত গণেশ মন্দিৰ, তাতে দুখনমান দোকান (পঞ্চজন্য হোটেল), তাৰ পিছত আৰু বহুদেৰি বাট। তাৰ পিছত দেৱদাৰু পথৰ মুখত দুখনমান দোকান, সেই বাটেৰেই ঘৰ। তাৰ পিছত এম এল এ হোষ্টেলৰ বাবে ন’ এণ্ট্ৰি। বাটটোত পুলিচ বহি থাকে। সেই বাটেৰেই খোজ কাঢ়ি আমি কেইজনমান মহাপুৰুষ লাষ্ট গে’টৰ ৰাজধানী প্ৰাক-প্ৰাথমিক বিদ্যালয়লৈ পঢ়িবলৈ গৈছিলোঁ (এতিয়া অধুনালুপ্ত)। আহোঁতে ঘোঁৰা গাড়ী পালে জপিয়াই উঠোঁ, নহ’লে ৱালৰ সিপিনে থকা এম এল এৰ ঘৰত থকা বগৰিত চেণ্ডেল মাৰি খাই আহোঁ। কেতিয়াবা কেতিয়াবা ন’ এণ্ট্ৰিৰ সন্মুখত থকা চি আৰ পি এফৰ কেইজনমানে ৰখাই কিবা হাঁহি-ৰগৰো কৰিছিল।

আশে-পাশে থকা বেছিভাগ সুউচ্চ অট্টালিকাৰ ভূমিত আমি হয় ক্ৰিকেট খেলিছিলোঁ, নহয় মল্লযুদ্ধ, আইচ-পাইচ, চোৰ-পুলিচ আদি খেলিছিলোঁ।

তাৰ পিছত গোপাল বড়ো চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়। দোকান-পোহাৰ অলপ বাঢ়িল। গণেশগুৰি আৰু গণেশ উদ্যানত বিহুত ভূপেন হাজৰিকা, খগেন মহন্তৰ পৰা জুবিন, জিতুললৈ সকলো। 

কিন্তু সমস্যা অলপ বাঢ়িছিল। সেই অঞ্চলৰ বেছিভাগ বয়োজ্যেষ্ঠ আৰু দোকানৰ মানুহেই আমাক নামে-ঘৰে জানিছিল। আৰু ইমানেই ভাল পাইছিল যে প্ৰায়ে ঘৰত, বাটত আমি কৰা নিষ্পাপ (!) ৰং-ধেমালিবোৰৰ সাক্ষী হোৱা মানুহবোৰে আখো দেখা হাল আহি  ঘৰত লগোৱা বাবে আমাৰ ওপৰত প]ৰায়ে  বা ১৪৪ ধাৰা মাজে মাজে লগোৱা হৈছিল। (Back to 80 and 90s)আনকি সেই সময়ত কেতিয়াবা কেতিয়াবা ব্লেক কেট আৰু নানা ধৰণৰ পুলিচেও বাটটোত নিষ্পাপভাৱে বহি থকা বাবে তেওঁলোকৰ হাতত থকা লাঠিৰে মাজে মাজে মাৰিবলৈ ধৰিলে।

(দূৰ)ভাগ্যক্ৰমে কটন আৰু মেডিকেলত ছিট পালোঁ। বাৰু, তেতিয়ালৈ ঘৰৰ পৰা গণেশগুৰিলৈ খোজ কাঢ়ি যাব পৰা বিধৰ আছিল।

 তেনেতে গণেশগুৰি ফ্লাই অভাৰ বনাবলৈ ধৰিলে। যান-জঁট আৰম্ভ হ'ল, যি হ'লেই! ২০০৩ চনত ডিব্ৰুগড় অভিমুখে গ'লোঁ।

তাৰ পিছত ইতিহাস।

ঘৰটোৱে আজি পুৰণি ইতিহাস বহন কৰি আছে যদিও যুগধৰ্মৰ লগতে survival ৰ বাবে নতুন ৰূপ ল'লে। এতিয়া সন্মুখত মেঘালয়ৰ পাহাৰ বা নৰকাসুৰ পাহাৰ দেখা নাপাওঁ। ছাদৰ ওপৰত উঠিলে কংক্ৰিট আৰু তাৰৰ মাজেৰে অৱশ্যে নৰকাসুৰ পাহাৰখন দেখা পাওঁ। কিন্তু তেতিয়া নৰকাসুৰ পাহাৰত গছ আছিল, মাজে মাজে শিয়াল আৰু ঘোং দেখা পোৱা গৈছিল। আৰু আজি...

 

অৱতাৰ

মাৰ্কিন ৰাষ্ট্ৰপতি কাণ্ড কাৰখানা দেখি There Will Be Blood চিনেমাখনৰ তেল খনন কৰা মূখ্য অভিনেতা জন (Daniel Day-Lewis) ক্লাইমেক্সলৈ বাৰে বাৰে মনত পৰিছে ৰ সেই চৰিত্ৰটো — ক্ষমতাৰ শীৰ্ষত উঠি সমগ্ৰ মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰতেই জুলীয়া সোণ বিচাৰি -তাক হস্তগত কৰি তেও চিঞৰিছিল “I am the third revelation.”

এনে লাগিছে যে পৃথিৱীখন নিজেই এটা metaphor হৈ পৰিছে। বিশ্বৰ ঘটনাবোৰ এনে ধৰণে আগবাঢ়িছে যেন ক্ষমতাই এতিয়া কেৱল শক্তি, আধিপত্য ৷ “হয় ল মোৰ বাট নহ’লে তই বৰবাদ” ধাৰণাত সকলো মেৰুৰ লোক খড়্গ হস্ত হৈ থাকে৷ বুদ্ধৰ মাজৰ বাট ধাৰণাতো লাহে লাহে নোহোৱাই হব ধৰিছে৷ অসমীয়া মাধ্যমত পঢ়িছিলোঁ , বেছি ইংৰাজী শব্দৰ

L Postino (The Postman) চিনেমাখন চাই থাকোঁতেই metaphor শব্দটোৰ গভীৰতা প্ৰথমবাৰৰ বাবে অনুভৱ কৰিছিলোঁ । মূলত প্ৰেমৰ কাহিনী, কিন্তু শব্দটোক গভীৰভাৱে অনুধাৱন কৰাইছিল! এই চিনেমাখনত ৫০ ৰ দশকত ৰাজনৈতিক কাৰণত নিৰ্বাসনত থকা বিখ্যাত কবি Pablo Neruda-ই এজন সাধাৰণ ডাক বাহকক কবিতাৰ উপমা বুজোৱাৰ চলেৰে দৰ্শকক প্ৰেম , উপমাৰ আৰু কবিতাৰ গভীৰতা চিনেমাৰ ভাষাৰে বুজাব ধৰিলে৷

কবিতাৰ সময় নোহোৱা হল – কিন্তু ৰিজাব পৰা বহু উদাহৰণ পোৱা গৈছে – কি মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ ( মিনিয়াপোলিচ) বা ইৰানৰ বাটত- এফালে চেপা উত্তেজনা সহ্য কৰিব নোৱাৰায়েই নে কি বাটলৈ ওলাই আহিছে আৰু ক্ষমতাৰ শিখৰত থকা জনে তাক দেশদ্ৰোহিতা বুলি নিশে:ষ কৰিব বিচাৰিছে ৷

পৃথিৱীখন পাগল হৈ গৈছেনে?

চাই থাকিলে, There Will Be Blood চিনেমাখনৰ তেল খনন কৰা মানুহজন — Daniel Day-Lewis-ৰ সেই চৰিত্ৰটো — এতিয়া আৰু কল্পনাৰ দৰে নালাগে। চিনেমাখনত জুলীয়া সোণ খনিজ তেলৰ সন্ধান কৰা মানুহজনে চল বল কৌশলেৰে ক্ষমতা আৰু নিমন্ত্ৰণৰ শীৰ্ষত উঠি প্ৰতিনন্দীৰ মুৰত হাতুৰি মাৰি মাৰি চিঞৰিব ধৰিলে

“I am the third revelation.”

যেন ইতিহাস, ধৰ্ম আৰু নৈতিকতা সকলো তাৰ ওচৰতেই শেষ।

ইতিহাসৰ এটা ধৰিব পৰা চক্ৰত ঘূৰি থাকে প্ৰায় প্ৰতি ৭৫–১৫০ বছৰত?

এতিয়া সময়ৰ গতি তীব্ৰতৰ

আশা কৰোঁ, শেষটোও There Will Be Blood ৰ ধৰণৰেই হ’ব।

শেষত, নিজৰ বিজয়ৰ ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত অকলশৰীয়া নায়ক জনে থিয় হৈ সি কয় —

“I’m finished.”

সম্ভৱতঃ এইটোৱেই আজিৰ সময়ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ metaphor —

যেতিয়া উদ্দেশ্যৰ ঠাইত ক্ষমতা আহে,

সহানুভূতিৰ ঠাইত নিষ্কাশন আহে,

শেষটো ধুমুহাৰ দৰে নহয়…

শেষটো আহে খালী মন, শূন্যতা হৈ।